Bóng đè hay còn được gọi là chứng liệt thân khi ngủ, là một vấn đề mà 40% dân số trên toàn cầu mắc phải. Theo các nhà thần kinh học, sự ngắt quãng của não bộ đã tác động tới khả năng điều khiển vòng tuần hoàn thức-ngủ, từ đấy dẫn tới hiện tượng bóng đè – một dạng của chứng rối loạn giấc ngủ.
Bóng đè không hiểm nguy tới tính mệnh, nhưng nó có thể gây lo lắng. Không những thế, hiện tượng này có thể xảy ra cùng với những rối loạn giấc ngủ khác, chẳng hạn như chứng ngủ rũ (narcolepsy). Bóng đè có thể khởi đầu trong thời niên thiếu và có thể trở nên thường xuyên trong những năm 20 và 30 tuổi.
- Phân loại bóng đè
Tuy có nhiều dạng khác nhau, nhưng phần lớn người bị bóng đè thường có tín hiệu ngạt thở, tức ngực, không thể cử động hay kêu la, vùng vẫy lúc ngủ. Một số người sau lúc bị bóng đè thường không dám ngủ hoặc khó ngủ lại.
Ảo giác đột nhập: Hiện tượng này là người đang ngủ thấy có người lạ đột nhập vào phòng, sinh hoạt trong phòng như: vận động, ngồi hoặc nằm lên giường, thậm chí là ngủ cùng mình. Chính nỗi sợ hãi của chứng ảo giác đột nhập khiến người ngủ tê cứng chân tay, đổ mồi hôi và người mỏi nhừ sau khi tỉnh giấc.
Ảo giác thực thể: Thường xuất hiện vào quá trình cuối giấc ngủ và là dạng ảo giác phổ biến nhất của hiện tượng bóng đè. Tín hiệu của chứng ảo giác này là bị đè ở vùng bụng và ngực khiến thân thể như ngưng thở, họ chỉ có thể thức giấc lúc thiếu oxi lên não. Với những người bị suy nhược thần kinh, họ có thể bị bóng đè 2-3 lần/1 đêm.
Ảo giác thăng bằng: Chứng ảo giác này gây ra cho con người một cảm giác thật trong một thế giới ảo. Ảo giác cân bằng thường xảy ra ở các người có bệnh kinh niên về rối loạn tiền đình. Họ sẽ cảm thấy chới với trong lúc ngủ như rơi xuống vực, rơi từ tòa nhà cao tầng hay rơi từ tàu bay với độ cao không tưởng. Tuy nhiên, người bị ảo giác thăng bằng thường thức dậy giữa khi ngủ, nghĩa là giữa khi đang rơi lưng chừng. Điều này khiến họ vô cùng sợ hãi, tay chân co quắp, tim đập liên tiếp, và thường chẳng thể ngủ lại sau đó.
- Nguyên do bị bóng đè
Giấc ngủ diễn ra theo chu kỳ, mỗi chu kỳ được chia làm 2 pha: pha ngủ nhanh (hay pha cử động mắt nhanh) và pha ngủ chậm. Bóng đè lúc ngủ can hệ đến sự gián đoạn hoặc phân mảnh giấc ngủ mắt chuyển động nhanh (giấc ngủ REM). Thân thể xen kẽ giữa pha cử động mắt nhanh và pha ngủ chậm (non-rapid eye movement - NREM).
Một chu kỳ REM-NREM kéo dài khoảng 90 phút và phần đông thời gian dành cho việc ngủ là ở NREM. Trong thời gian NREM, thân thể thư giãn. Trong thời gian REM, mắt chuyển động nhanh, nhưng thân thể được thư giãn. Giấc mơ xảy ra vào thời khắc này. Hiện tượng bóng đè xảy ra lúc sự bất động cơ thể trong pha ngủ nhanh vẫn tiếp tục duy trì, trong khi não bộ đã hoạt động rồi. Những khu vực của bộ não phát hiện những mối đe dọa đang ở hiện trạng cao và quá mẫn cảm.
- Một số triệu chứng của bệnh bóng đè
Cơ thể tiết nhiều mồ hôi so với bình thường, đầu và các cơ xuất hiện tình trạng đau nhức khó chịu. Trong một số trường hợp, đối tượng bị bóng đè sẽ có cảm giác tức ngực, khó thở và có vật nặng đè lên ngực. Sau khi bị bóng đè, một số đối tượng có thể rơi vào trạng thái lo lắng, buồn bã và mệt nhọc.
Dấu hiệu khi bị bóng đè thường xuất hiện khi chúng ta sắp thức giấc hoặc ngay sau lúc vừa bước vào giấc ngủ với các bộc lộ khác nhau. Tín hiệu khi bị bóng đề phổ biến nhất đấy là mắt người bị bóng đè thường di chuyển nhanh, nhưng thân thể mất khả năng kiểm soát vấn đề di chuyển, tính linh hoạt của tay, chân trong vài giây, thậm chí kéo dài đến vài phút.
Tín hiệu khi bị bóng đè khiến thân thể rơi vào trạng thái bất động dù đang tỉnh táo khiến chúng ta xuất hiện cảm giác sợ hãi, ảo giác, thậm chí là việc hoang tưởng về chiếc chết. Người bị bóng đè vẫn có khả năng nhận thức được những vấn đề, sự việc xung quanh, tuy nhiên chẳng thể nói chuyện. Trong hoặc sau lúc tỉnh dậy từ bóng đè, một số người có biểu hiện nói mớ, mất nhận thức lâm thời.
- Những đối tượng dễ bị bóng đè
Bóng đè thường xảy ra ở độ tuổi thanh thiếu niên và giai đoạn từ 20-30 tuổi. Ngoài ra, hiện tượng bị bóng đè ảnh hưởng tới nam giới nhiều hơn nữ giới. Bóng đè là một hiện tượng có khả năng di truyền, cho nên, nếu ba mẹ mắc phải, con cái của họ cũng có khả năng bị bóng đè. Những người trong trạng thái căng thẳng, chịu áp lực to. Các người phải làm việc theo ca, hoặc thiếu ngủ. Những người bị chứng rối loạn giấc ngủ. Ngủ ở tư thế khác với tư thế thường ngày.
- Ngay lúc bị bóng đè
Mọi người thường có xu thế hoảng loạn, khiếp sợ lúc bị bòng đè. Hãy tĩnh tâm, đó chẳng phải là một cách hay để đối mặt với hiện tượng này. Để giúp cơ thể trở lại trạng thái bình thường bạn có thể tham khảo một số biện pháp dưới đây.
Giữ nguyên tư thế: phần nhiều mọi người sẽ vẫy vùng, hoặc cố kháng cự với mong muốn thoát ra khỏi tình huống này càng nhanh càng tốt. Nhưng vô bổ. Hãy quyết tâm bình tĩnh, giữ nguyên tư thế nằm và mọi chuyện sẽ qua thôi. Tập trung hít thở: lúc bị bóng đè, nếu bạn trở nên hoảng loạn hoặc khiếp sợ, tim bạn sẽ đập liên hồi, điều này càng khiến trình trạng tồi tệ hơn. Hãy phấn đấu thở đều để giúp thân thể mau chóng trở về hiện trạng bình thường.
Tìm kiếm sự trợ giúp từ người ngủ bên cạnh: Nếu bạn không ngủ một mình, hãy nói cho người ngủ cùng về tình huống bạn thường gặp phải. Từ ấy, nhờ họ gọi bạn dậy khi bạn có các tín hiệu của hiện tượng bóng đè. Cố gắng nói chuyện: Bạn sẽ có cảm giác toàn thân bị đè nặng, cổ họng tê cứng khi bị bóng đè. Hãy cố gắng nói một từ ngắn, hoặc ho, hoặc đằng hắng để đánh thức cơ thể cũng như hệ thần kinh đi lại. Cử động nhẹ: Bạn có thể thực hiện các cử động đơn giản như: co duỗi các ngón chân, ngón tay, hay hoạt động những cơ mặt để giúp bản thân nhanh nhất thoát ra khỏi tình trạng bóng đè.
>>> Tìm hiểu thêm: